ARIA to skrót od Amyloid-Related Imaging Abnormalities, czyli „nieprawidłowości w badaniach obrazowych związane z amyloidem”. Są to zmiany widoczne w rezonansie magnetycznym mózgu, które mogą pojawić się u pacjentów leczonych lekami przeciwamyloidowymi, takie jak lecanemab. Dzielą się na:
• ARIA-E – czyli obrzęk lub wysięk w mózgu,
• ARIA-H – mikrokrwawienia (drobne wylewy) lub złogi hemosyderyny (pozostałości wynaczynionej krwi w pobliżu naczyń mózgowych
Dlaczego ARIA w ogóle powstaje?
Beta amyloid występuje nie tylko w tkance mózgowej ale również w naczyniach mózgowych. Leki anty-amyloidowe (np. lecanemab) usuwają złogi amyloidu również z naczyń krwionośnych. Proces ten może chwilowo zaburzać ciągłość ściany naczynia, wywołuje również reakcję zapalną w jej okolicy. Powoduje to przenikanie płynu z krwi do mózgu powodując obrzęk lub wydostawanie się niewielkich ilości krwi, skutkiem czego są mikrokrwawienia. Jest to efekt uboczny aktywności leku, a nie oznaka pogorszenia choroby.
Czy ARIA występuje często?
W badaniu CLARITY AD (badanie, na podstawie którego zarejestrowano lecanemab) stwierdzono:
• ARIA-E (obrzęk) wystąpiła u 12,6% osób przyjmujących lecanemab,
• ARIA-H (mikrowylewy) – u około 17% pacjentów.
Większość przypadków była bezobjawowa, a zmiany były wykrywane wyłącznie dzięki regularnym badaniom MRI. Objawy (np. bóle głowy, dezorientacja) wystąpiły tylko u około 3% pacjentów.
Czy są jakieś czynniki predysponujące do wystąpienia ARIA?
Tak. Do najważniejszych należą:
• Nosicielstwo genu APOE ε4, szczególnie u osób z dwiema kopiami tego wariantu (homozygoty) – w tej grupie częstość ARIA-E wynosiła aż 32%,
• Wcześniejsze mikrokrwawienia w mózgu (widoczne w MRI przed leczeniem), tzw. angiopatia amyloidowa (choroba naczyń mózgowych, również związana z odkładaniem się amyloidu)
W związku z tym przed leczeniem konieczne jest wykonanie badania genetycznego przed rozpoczęciem leczenia. Nosiciele dwóch kopii ε4 nie mogą otrzymywać leczenia.
Czy ARIA jest groźna?
W większości przypadków ARIA nie powoduje żadnych objawów i nie wymaga leczenia. Zmiany cofają się samoistnie. W niektórych przypadkach należy tymczasowo wstrzymać leczenie, do momentu, aż obraz rezonansu wróci do normy. Objawowa ARIA występuje rzadko i zazwyczaj ma łagodny przebieg (np. ból głowy, nudności, dezorientacja). Ciężkie przypadki są rzadkie, czasem wymagają leczenia szpitalnego, podawania sterydów lub leków przeciwobrzękowych. Po ustąpieniu objawów lek można ponownie przywrócić.
Jak często trzeba robić rezonans mózgu?
ARIA wykrywana jest wyłącznie w rezonansie magnetycznym mózgu (MRI). Dlatego tak ważny jest regularny harmonogram badań obrazowych, zwłaszcza w pierwszych miesiącach leczenia. Standardowo wykonuje się MRI:
• przed rozpoczęciem terapii (ocena wyjściowa),
• przed 5 dawką leku (10 tydzień leczenia),
• przed 7 dawką leku (14 tydzień leczenia),
• przed 14 dawką (28 tydzień leczenia)
• oraz dodatkowo w razie jakichkolwiek objawów neurologicznych.
Dodatkowo – ważne fakty z badania CLARITY AD:
• Najwięcej przypadków ARIA występowało na początku leczenia (pierwsze 3–5 miesięcy),
• Tylko 0,7% pacjentów miało objawową ARIA wymagającą trwałego przerwania leczenia,
• Dzięki systematycznemu monitorowaniu MRI większość przypadków była w pełni kontrolowana i niegroźna.
Kolejne informacje dotyczące Lecanemabu wkrótce. Śledź również nasz profil na Fb i Instagramie.
opracowanie: Maciej Czarnecki, neurolog Neuroprotect